جوتیار حازم ئاكرەیی
 لەنووسینەكانی پێشوومان، زۆر جار جەختمان لە مەترسیەكانی دواخستنی گەڕانەوەی كەركووك و ناوچە دابڕاوەكانی تری كوردستان ـ كردووە.

كه‌ شۆڕشی ١٤ی /گه‌لاوێژی/١٩٥٨له عێراقدا به‌رپابوو،ئه‌وه‌بوو"عه‌بدولكه‌ریم قاسم" بوو به‌ سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراق و سه‌ركرده‌ی گشتی هێزه‌ چه‌كداره‌كانی عێراق..له‌ سه‌ره‌تادا ڕێ به‌ كاری سیای درا ئه‌وه‌بوو پارتی دیموكراتی كوردستان له‌ به‌غدا و هه‌موو شاره‌كانی كوردستاندا باره‌گای‌ كرده‌وه‌..گه‌لی كوردمان تا راده‌یه‌كی باش هیوای به‌ هێنانه‌دی ئامانجه‌كانی ئه‌و شۆڕشه‌ هه‌بوو،كه‌ له‌ به‌ندی سێیه‌می ده‌ستووری كاتی عێراقدا هاتبوو:"العرب والاكراد شركائ فی هژا لوگن ــ عه‌ره‌ب و كورد هاوبه‌شن له‌م نیشتمانه‌دا" به‌ڵام وه‌كو ده‌ڵێن ئه‌مه‌ ته‌نها مه‌ره‌كه‌بی سه‌ر كاغه‌ز بوو..به‌ پراكتیكی جێبه‌جێ نه‌كرا.

كاتژمێر 9ی شه‌وی رابردوو دوو چه‌كدار به‌ناوه‌كانی به‌شار و بارزان له‌ گوندی "خاروان"ی ده‌ڤه‌ری زراره‌تی هه‌ڵیان كوتایه‌ سه‌ر ماڵی "زێدان زراری" كارگێری مه‌ڵبه‌ندی 18 خه‌باتی یه‌كێتی وشه‌هیدیان كرد .

ماوه‌یه‌كه‌ وه‌زاره‌تی نه‌وتی عیراق شاڵاوێكی دژایه‌تیكردنی كورد و ته‌عریبكردنی كه‌ركوكی ده‌ستپێكردووه‌، كه‌ ئه‌و شاڵاوه‌ش له‌ رێگه‌ی ئه‌و بڕیاره‌ كارگێڕییانه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كات كه‌وه‌زاره‌ته‌كه‌ به‌شێوه‌ی راسته‌وخۆ یان له‌رێگای ئه‌و به‌ڕێوه‌به‌ره‌ گشتییانه‌وه‌ جێبه‌جێیان ده‌كات كه‌سه‌ر به‌مه‌زهه‌بێكی دیاریكراون و بۆ ئه‌و كاره‌ ده‌ستنیشانی كردوون.

سه‌رله‌به‌یانی ئه‌مڕۆ 5/9 هێزه‌ هاوبه‌شه‌كانی پۆلیس و سوپای عیراقی سێ تیرۆریستی داواكراویان له‌قه‌زای حه‌ویجه‌ ده‌ستگیركرد، كه‌له‌لایه‌ن ده‌زگا ئه‌منییه‌كانه‌وه‌ داواكراون.

به‌چه‌ند رۆژێك دوای كشانه‌وه‌ هێزه‌كانی ئه‌مه‌ریكا له‌عێراق، سوپایی ئه‌مه‌ریكا به‌رپرسیاریه‌تی پاراستنی ئاسمانی كه‌ركوكی به‌ هێزه‌ عێراقیه‌كان سپارد.

وه‌زیری نه‌وتی عێراقی به‌رپرسانی هه‌رێمی کوردستانی به‌وه‌ تۆمه‌تبارکرد که‌ به‌ئاگاداری حکومه‌تی هه‌رێم نه‌وت به‌قاچاخ ده‌فرۆشن و جه‌ختیشی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ کرده‌وه‌ که‌ وه‌زاره‌تی نه‌وت ڕێوشوێنی یاسایی به‌رامبه‌ر به‌ به‌رپرسانی ئه‌و کاره‌ ده‌گرێته‌به‌ر، هه‌روه‌ها ئاماژه‌ی به‌وه‌ کرد که‌ حکومه‌تی هه‌رێم ده‌یه‌وێت ئه‌و پاره‌یه‌ بشارێته‌وه‌ که‌ له‌ به‌قاچاخبردنی نه‌وت بۆ ئێران ده‌ستیده‌که‌وێت.

سكرتارییه‌تی سكرتێری گشتیی ی.ن.ك بۆ ماڵئاوایی و گیانله‌ده‌ستدانی له‌ناكاوی هه‌ڤاڵ (ئاشنای كوڕی شه‌هید مه‌لا محێدینی كۆمیته‌ی ئاگر)، له‌بروسكه‌یه‌كدا سه‌ره‌خۆشی له‌بنه‌ماڵه‌و خێزانی جوانه‌مه‌رگ ئاشنا مه‌لا محێدین لێپرسراوی كۆمیته‌ی 5 ی رێكخستنی ئیمام قاسمی مه‌ڵبه‌ندی كه‌ركوك كردووه‌، ئه‌مه‌ش ده‌قه‌كه‌یه‌تی:

له‌هه‌ڵمه‌تێكی هێزه‌كانی پۆلیسی فریاكه‌وتنی كه‌ركوكدا 4 گومانلێكراو ده‌ستگیركران.
له‌وباره‌یه‌وه‌ عه‌مید خه‌تاب عومه‌ر به‌ڕێوه‌به‌ری پۆلیسی فریاكه‌وتنی كه‌ركوك رایگه‌یاند: هێزه‌كانمان هه‌ڵمه‌تێكی گه‌ڕان و پشكنینیان له‌گه‌ڕه‌كی یه‌كی حوزه‌یرانی شاری كه‌ركوك به‌ڕێوه‌بردو له‌و هه‌ڵمه‌ته‌دا 4 كه‌سی گومانلێكراویان ده‌ستگیر كرد.

له‌دوای پرۆسه‌ی ئازادیه‌وه‌ له شاری‌ که‌رکوک زێده‌ڕوویی زۆر کرا که‌ له‌م دواییه‌دا هه‌ڵمه‌تێک بۆ نه‌هێشتنی کرا، به‌ڵام لێر و له‌وێ له‌ناو شاره‌که‌دا ده‌بینرێت و هیچ جیاوازیکی نه‌بووه.

(دادگای باڵای تاوانەکانی عیراق بڕیاری داوە لیژنەیەک پێکبھێنێت سەردانی دادگای لاھای بکات بەمەبەستی ھێنانی بەڵگە لەدادگای نێودەوڵەتی لاھای-یەوە، پاشانیش پێشنیازکراوە کەسەردانی پەرلەمانی نەرویج بکات و ئەو کارەساتانەی بەسەر کورددا ھاتووە بەجینۆساید بناسرێت). ئەمە لێدوانی عەبدولڕەحمان زێباری سەرۆکی دۆسێی پاکتاوی نەژادی-یە لەدادگای باڵای تاوانەکانی عیراق، لەم دیدارەدا عەبدولڕەحمان زێباری لەبارەی ھەنگاوەکانی دۆسێی پاکتاوی نەژادی لەدادگای باڵای تاوانەکانی عیراق دەدوێت و لەبارەی بڕیاری دادگاو ژمارەی تۆمەتبارانی دۆسێکەوە دەڵێ:

دوای‌ 7 ساڵ چاوه‌ڕوانی ئه‌و خوێندكارانه‌ی شاری که‌رکوک که‌ به‌زمانی‌ كوردی‌ خوێندویانه،‌ له‌ئێستا به‌دواوه‌ ده‌توانن به‌ زمانی‌ كوردی له‌تاقیكردنه‌وه‌كاندا وه‌ڵام بده‌‌نه‌وه‌.
دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌فته‌ی‌ رابردو وه‌زیری خوێندنی باڵای عێراق سه‌ردانی‌ كه‌ركوكی‌ كردو له‌و سه‌ردانه‌یشیدا سه‌ردانی سه‌رۆكایه‌تی‌ زانكۆی كه‌ركوكی‌ كرد، بڕیاریدا له‌ئێستا به‌دواوه‌ ئه‌و خوێندكارانه‌ی‌ كه‌ به‌زمانی‌ كوردی‌ خوێندویانه‌ ده‌توانن له‌تاقیكردنه‌وه‌كاندا به‌كوردی‌ وه‌ڵام بده‌نه‌وه‌.

دوابه‌دوای كشانه‌وه‌ی هێزه‌ شه‌ڕكه‌ره‌كانی ئه‌مه‌ریكا له‌ عێراق‌و مانه‌وه‌ی كێشه‌كانی شاری كه‌ركوك به‌ هه‌ڵپه‌سێردراوی، نوێنه‌ری پێكهاته‌ جیاجیاكانی شاره‌كه‌ له‌ئه‌نجومه‌نی پارێزگا تێڕوانینی جیاوازیان بۆ پاراستنی ئاسایشی شاره‌که‌یان هه‌یه‌.

پاشئه‌وه‌ی له‌یلا حه‌سه‌ن ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك له‌سه‌ر كوتله‌ی برایه‌تی بووه‌  ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عیراق بڕیاری ئه‌وه‌ دراوه‌ كه‌ ژنێكی مه‌سیحی له‌ جێگای ئه‌و ئه‌ندامه‌ی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك له‌سه‌ر كوتله‌ی برایه‌تی دابنرێت به‌و پێیه‌ش ژماره‌ی كورسیه‌كانی مه‌سیحی له‌ ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك له‌ یه‌ك كورسییه‌وه‌ ده‌كرێته‌ دوو كورسی.

نوێنه‌رێكی كورد ده‌ڵێت: كورد دووه‌مین نه‌ته‌وه‌ی گه‌وره‌ی عێراقه، بۆیه‌ مافی خۆیه‌تی داوای پۆستی سیادی بكات.